Jorritsma verzweeg subsidies

Premier Kok niet op de hoogte
Voormalig secretaris-generaal: Dit riekt naar frauduleus gedrag


Door Allard Besse en Peter de Knegt
Heerenveen


Annemarie Jorritsma, demissionair vice-premier en minister van Economische Zaken (EZ), heeft de schijn van belangen- verstrengeling op zich geladen. Zij heeft haar collega-ministers en de toenmalig secretaris-generaal van haar ministerie niet geïnformeerd over de betrokkenheid van het familiebouwbedrijf Jorritsma bij een omstreden project dat twee subsidies van haar eigen ministerie heeft ontvangen.
De schijn van belangenverstrengeling treedt ook op bij het `onafhankelijke' beheer van haar aandelen in het familiebedrijf. Die legde zij, toen ze in 1994 minister van Verkeer en Waterstaat werd, mede in handen van haar dochter Maayke.
Dat stellen de staatsrechtgeleerden professor A. Koekkoek van de Katholieke Universiteit Brabant, professor A. Heringa van de universiteit Maastricht en de voormalige secretaris-generaal van EZ, S. van Wijnbergen, op basis van een reconstructie door het Algemeen Dagblad. Het AD onderzocht de subsidieverstrekking aan het Jorritsma-bouwconcern aan de hand van dossiers van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), de provincie Fryslân, de gemeente Heerenveen, het kadaster, de Kamer van Koophandel en van Tweede-Kamerstukken.
Koekkoek en Heringa hebben ernstige kritiek op de manier waarop de minister afstand heeft genomen van haar belangen. ,,Ondoordacht, onzorgvuldig en onbegrijpelijk'', aldus professor Koekkoek. ,,Ik vind een eigen kind niet onafhankelijk. Deze constructie is onjuist'', aldus Heringa. Van Wijnbergen: ,,Volstrekt ontoereikend, dit riekt naar frauduleus gedrag. Ik heb hier nooit van geweten.'' Politieke partijen willen onafhankelijk onderzoek.
Het bouwbedrijf van de familie Jorritsma ontving in november 1999 een subsidie van 1,6 miljoen gulden van het SNN, dat het geld krijgt van EZ. De subsidie was bestemd voor de bouw en exploitatie van een hotel van het Jorritsma-concern. Ook van een tweede, eveneens omstreden subsidie heeft het Bolswardse bedrijf geprofiteerd. Dat geld werd door de gemeente Heerenveen mede gebruikt voor de aanleg van een weg naar het hotel. De bouw van het hotel was overigens een keiharde voorwaarde voor de subsidieverstrekking. Jorritsma heeft samen met haar man 13 procent van de gecertificeerde aandelen in het grote Jorritsma-concern. Ze hebben ruim 1,8 miljoen gulden in dat bedrijf gestoken via hun Gerlof Jorritsma Holding BV. Haar man werkt ook bij het concern waar haar zwager de baas was. De BV van het echtpaar wordt, sinds zij in 1994 minister is, bestuurd door haar echtgenoot Gerlof Jorritsma en de Stichting Beheerskantoor Gerlof Jorritsma. Jorritsma heeft destijds haar eigen aandelen in die stichting ondergebracht, die daarmee werden gecertificeerd. Haar toen op het ouderlijk adres ingeschreven dochter Maayke is een van de bestuursleden. Minister-president Kok schreef in augustus 1994 aan de Tweede Kamer dat de stichting van Jorritsma onafhankelijk werd beheerd.
Kok laat via zijn woordvoerder weten: ,,Informatie over haar dochter of de financiële betrokkenheid van de stichting en bedrijf van meneer en mevrouw Jorritsma bij het Jorritsma-concern is niet uitgewisseld tussen destijds formateur Kok en de aanstaande minister. Mevrouw Jorritsma heeft de formateur de verzekering gegeven dat zij afdoende maatregelen had genomen om mogelijke belangenverstrengeling uit te sluiten. De premier heeft er geen behoefte aan om te zeggen of hij op de hoogte had willen of moeten zijn van de relatie tussen de subsidies, het Jorritsma-concern en minister Jorritsma.''
Kok wil geen (waarde)oordeel geven over mogelijke belangenverstrengeling of de schijn daarvan. Jorritsma, die gisteren al een persconferentie over deze publicatie gaf, ontkent dat er sprake is van `onverenigbaarheid van belangen'.

Groen Links: 'Onafhankelijk onderzoek Rekenkamer'

GroenLinks wil een onafhankelijk onderzoek door de Algemene Rekenkamer naar de gang van zaken rond de subsidieverstrekking. ,,Ik vind dat de minister zelf moet vragen, met steun van de minister-president, om een onafhankelijk onderzoek. Die moet nagaan of het koosjer is of niet. Gezien het feit dat ze zelf het hotel heeft geopend, kan ik me niet voorstellen dat ze niets van de subsidies heeft afgeweten'', aldus GroenLinks-Kamerlid K. Vendrik.
,,Het plaatsen van haar dochter in de stichting is een foute beslissing geweest die per ommegaande ongedaan moet worden gemaakt. Dit is dodelijk voor de geloofwaardigheid van de politiek. Als zij van de subsidies had geweten, had ze de ministerraad moeten informeren en het dossier overdragen aan een collega.''
Ook PvdA-leider A. Melkert pleitte gisteravond voor een onafhankelijk onderzoek.
D66-Kamerlid J. van Walsem: ,,Ik ben geschrokken van het verhaal. De minister moet alle schijn vermijden en dat is blijkbaar niet gebeurd. Ik wacht de reactie van de minister nu af.'' CDA'er J. Atsma zegt dat hij op de hoogte had willen zijn. ,,Elke schijn van belangenverstrengeling moet worden vermeden.''
SP-Kamerlid J. Marijnissen: ,,Ik vind het onbestaanbaar. Dit klopt voor geen meter. Een familielid in de eerste graad, dit lijkt me een onderzoek waard.''
Voormalig secretaris-generaal op Economische Zaken S. van Wijnbergen, die na een conflict met Jorritsma in 1999 opstapte, is verbijsterd: ,,Zij heeft belang bij de waarde van het bedrijf via de stichting en via haar man. Feitelijk bevoordeelt zij zichzelf met deze subsidie. Ook al heeft ze er geen bemoeienis mee gehad, zij heeft zichzelf subsidie gegeven. Zelfs als de subsidie zelfstandig en decentraal door het SNN is vergeven, dan nog is de afstand tot EZ niet groot genoeg. Het SNN krijgt geld van EZ. Iemand of een organisatie die afhankelijk is van de minister, mag een dergelijke beslissing nooit nemen. Zelfs ik had zo'n besluit nooit genomen. Het besluit om uit te keren, viel in 1999. Dat was het belangrijkste moment. Toen was zij minister op EZ.''
Volgens Koekkoek kan de echtgenoot van de minister niet worden ontzegd zijn brood te verdienen, maar moeten er wel `waarborgen' zijn. ,,Ook al speelt zo'n subsidie zich af op een lager niveau, dan moet dat in zo'n geval toch aan de minister worden gemeld en had er een collega-minister, zoals bijvoorbeeld haar collega Zalm, naar moeten kijken om het uit haar invloedssfeer te halen.''
Heringa is het daarmee eens: ,,Er is in 1978 een regeling gemaakt om te voorkomen dat ministers in potentieel conflictueuze situaties terechtkomen, bijvoorbeeld met hun privé-vermogen. Die regeling is in 1983 aangescherpt nadat er twijfel was ontstaan over de afstand tussen CDA'er Ruud Lubbers en het familiebedrijf Lubbers. Jorritsma had haar collega's moeten informeren. Ik vind het ook dubieus dat zij het hotel als minister van Verkeer en Waterstaat in 1998 zelf heeft geopend.''
Koekkoek: ,,Dat de dochter in de stichting van Jorritsma zit, lijkt me in strijd met het doel van de regeling waardoor juist (de schijn van) belangenverstrengeling moet worden voorkomen. Als je je huisgenoot erin zet, stelt zo'n regeling niets voor.'' De tweede omstreden infrastructuursubsidie van 840.000 gulden die staatssecretaris Ybema van EZ in februari 1999 verstrekte aan de gemeente Heerenveen, blijkt deels te zijn aangewend voor de aanleg van een weg naar het hotel van Jorritsma. Het Heidemeer-project was bedoeld als recreatiepark, maar werd door aannemer Koop Tjuchem omgedoopt tot luxe woonwijk. Het SNN vond dat alleen een golfbaan en hotel onvoldoende waren voor subsidie. Een jarenlange twist tussen overheden volgde. Het ministerie werd actief betrokken bij de problemen. Uiteindelijk werd de subsidie vijf maanden na het aantreden van minister Jorritsma op EZ toch verstrekt.


`Als ik dit had geweten, was het een rel geweest'

Oud-secretaris-generaal Van Wijnbergen veroordeelt handelwijze Jorritsma

Door Allard Besse en Peter de Knegt
Hilversum


Sweder van Wijnbergen werkte een jaar als secretaris-generaal (sg) op het ministerie van Economische Zaken, toen hij Annemarie Jorritsma in augustus 1998 als bazin kreeg. Een jaar later kregen de twee ruzie en moest de econoom vertrekken. Van Wijnbergen over de zaak-Jorritsma. ,,Het maakt niet uit of minister Jorritsma er zelf financieel van profiteert of niet. Ook als dat niet zo is, is het fout omdat de schijn is gewekt. Als ik dit had geweten, was het een rel geweest, dan had ik deze gang van zaken geblokkeerd.
,,Als Jorritsma het netjes had gedaan, had ze de kwestie, zo gauw ze minister op EZ was, bij de juridische dienst of bij mij gemeld, en zeker bij premier Kok. Het gaat namelijk om een potentieel conflict of interest. Ze heeft relevante informatie achtergehouden. Eigenlijk had ze het fatsoenshalve in 1994 al moeten melden, toen ze minister van Verkeer en Waterstaat werd. Maar als je echt netjes bent, trek je je terug uit zo'n project.
,,Je moet als minister altijd potentiële conflicten vermelden. Ook al gaf ze die subsidie niet zelf, alles gebeurt in naam van de minister. Uiteindelijk is de minister verantwoordelijk. Ook dat een van de subsidies via de gemeente Heerenveen is gelopen, is geen excuus. Er wordt geen blanco cheque aan de gemeente gestuurd om iets leuks te doen, je weet dat dat geld is bedoeld voor de aanleg van een weg, ten faveure van een project waarvan de minister profiteert.
,,Als zij straks zegt: `ik ben minister en daar hoeft mijn man niet onder te lijden', dan vind ik dat best, maar ze is wel .......
lees meer ››
‹‹ terug naar het overzicht