FAMILIE DUURT HET LANGST

NRC HANDELSBLAD, ZATERDAG & CETERA, 25 OKTOBER 2008
DUIZENDEN OUDEREN REIZEN JAARLIJKS DE (KLEIN)KINDEREN ACHTERNA

Monique de Knegt
ROTTERDAM


Ruim honderdduizend 65-plussers zijn de afgelopen vijf jaar verhuisd in de richting van een van hun kinderen. Soms gaat het om enkele kilometers, soms om tientallen. Vooral ouderen die ver van de (klein)kinderen vandaan wonen, verlaten hun oude vertrouwde omgeving. Ouderenbonden spreken van ,,een tendens’’. Prof. dr. J. Gierveld pleit voor onderzoek naar de ervaringen van deze ouderen. ,,Mijn hypothese is dat je na zo’n verhuizing eenzamer wordt.’’

De meeste ouderen in Nederland zijn honkvast. De helft van hen heeft tenminste één kind wonen binnen een half uur reisafstand en kan daar goed mee leven. Woont het dichtstbijzijnde kind verder weg, dan wordt de neiging om te verkassen veel sterker. Met elke kilometer neemt de kans van verhuizing met 0,75 procent toe, zo luidt de conclusie van prof. dr. Clara Mulder, hoogleraar demografie aan de Universiteit van Amsterdam. Zij deed onderzoek naar verhuisgedrag van ouderen en stelde vast dat kleinkinderen een extra aantrekkingskracht uitoefenen.
Ouderen gaan niet blind ‘de kinderen achterna’, weten de ouderenbonden. Zij wegen hun belangen nauwkeurig af: Wat laat ik achter, wat krijg ik terug en is mijn kind honkvast? Aan veel verhuizingen gaat een lang proces vooraf. De kennissenkring ter plekke dunt uit, het reizen naar de kinderen wordt door lichamelijke klachten moeilijker en de (klein)kinderen komen door drukte weinig uit zichzelf op bezoek.
Of ouderen er na verhuizing op vooruitgaan, is nooit onderzocht. Prof. dr. J. Gierveld, van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, doet al jaren onderzoek naar eenzaamheid en sociale netwerken en is sceptisch over de verhuizingen op latere leeftijd. Contact met de kinderen is volgens haar heel belangrijk maar niet zaligmakend. ,,Ouderen die terugvallen op alleen kinderen zijn eenzamer. Een mens heeft ook vrienden en kennissen nodig. Maar komen die nog als je bent verhuisd? De ervaring leert van niet. Dus moet je in je nieuwe woonplaats een nieuw netwerk van kennissen en vrienden opbouwen. Dat is niet onmogelijk maar echt heel moeilijk op oudere leeftijd. Je kunt oudere mensen beter niet verkassen, hoe goed bedoeld ook. Laat de kinderen die afstand maar op gezette tijden overbruggen.’’
Mulder vindt dat Gierveld een ,,te negatief’’ beeld schetst. ,,Contacten met de (klein)kinderen horen tot de belangrijkste contacten die ouderen hebben en zouden het verlies aan andere contacten in veel gevallen best kunnen compenseren’’.
Vijftig jaar geleden had de helft van de ouderen een kind in dezelfde woonplaats. Nu is dat 37 procent. Vooral hoogopgeleide kinderen wonen vaak verder weg van de ouders.
Zolang ouderen vitaal en samen zijn, is de afstand tot kinderen van weinig betekenis. Ze reizen er simpelweg naartoe. Andersom gebeurt dat ook, maar minder. Gierveld: ,,Het is een mythe te denken dat de relatie tussen ouderen en hun kinderen van onder naar boven gaat. De steun gaat voornamelijk van boven naar beneden. De oudere generatie past op kinderen, naait knopen aan, maakt geld over naar spaarrekeningen en zoekt de kinderen op. Pas boven de tachtig jaar, als mensen chronische klachten krijgen en zich minder goed weten te redden, draait die relatie langzaam om. Tot de 75-80 jaar zijn het de oma’s die zorgen.’’
Als de hulp van de kinderen echt noodzakelijk is, komen de meesten ook in actie. Ze bellen vaker, luisteren, helpen met administratieve rompslomp of gaan mee op doktersbezoek. ,,De steun van kinderen wordt met het klimmen der jaren veel belangrijker maar is niet toereikend. Met je kinderen praat je niet over je eigen eenzaamheid of doodsangst. Dat doe je met een zus, vriendin, een leeftijdsgenoot.’’
Naast sterke contacten zoals vrienden en familieleden, hebben mensen volgens Gierveld ook zwakke contacten nodig. Dat kan een overbuurman zijn die de zware huisvuilcontainer aan de weg zet, de visboer die weet dat mevrouw voor een harinkje komt of de vrouw waarmee zij altijd kan meerijden naar de bridgeclub. ,,Voordat je gaat verhuizen moet je je goed bedenken welke contacten je achterlaat en of je nog in staat bent om nieuwe te maken. Je moet heel sociaal vaardig zijn om nog een nieuw netwerk op te bouwen. Veel mensen zitten helemaal niet op je te wachten. Ik heb dat gezien bij ouderen die verhuisd zijn naar Drenthe: de eenzaamheid onder de Drenthenierdes is groot.’’


NAAR LEIDERDORP

‘Het is een avontuur waar ik naar uitkijk’

WOUDENBERG – Oude bomen moet je niet verplanten, reageerde de huisarts toen Ria(66) en Theo Fitski(76) hem vertelde dat ze het volgende jaar verhuizen. Weg uit het bosrijke Woudenberg, op naar Leiderdorp, drie kilometer van hun zoon, schoondochter en kleinkinderen. ,,Het is een rijkdom als je kinderen je vragen om in de buurt te komen wonen.’’
Vogels vliegen in en uit de heg rondom de tuinpoort. ,,Dat noemen we het praathuis van de mussen’’, zegt Ria Fitski. ,,Ik denk dat ik de tuin met de vogels, kikkertjes en padjes het meest ga missen. Straks zitten we op een balkon.’’ Theo Fitski denkt dat hij zijn groentetuin gaat missen én de bossen. ,,Maar we krijgen er strand en zee voor terug, plus de mogelijkheden van de stad: musea, concerten en voorstellingen.’’
37 Jaar hebben ze ,,genoten’’ van Woudenberg. Als geboren en getogen Arnhemmers was het even wennen in het christelijke dorpje, maar dat ging ze vlot af. Nieuwe contacten werden als vanzelf gemaakt door de tweeling van toen vier jaar. Daarbij heeft het echtpaar zich zonder morren aangepast aan de sfeer van het dorp. ,,Geen auto wassen dus op zondag en ook niet in de tuin werken die dag.’’ Tot hun eigen verrassing hebben ze zelfs papieren roosjes zitten maken voor een straatversiering ter ere van een regeringsjubileum van koningin Juliana. Ze werden allebei actief in de plaatselijke muziekvereniging en schoten snel wortel. ,,We hebben ook het tempo van het dorp aangenomen. Wachten op bussen, een praatje in de rij voor de kassa. Als we in Utrecht of Amersfoort zijn geweest, zijn we altijd weer blij om thuis te komen.’’....
lees meer ››
‹‹ terug naar het overzicht