DE ONTNUCHTERENDE DOOD


Is de dood voor veel mensen een taboe en mysterie, voor uitvaartmedewerkers en pathologen is zij onthutsend nuchter. Zij wassen het koude lichaam, naaien de mond dicht of snijden de buik open. ,,'s Avonds weet ik niet meer wie ik 's ochtends heb gezien''.

Monique de Knegt

(GPD) Het is een nietszeggende loods tegenover de Gamma. Boven de betonnen vloer brandt TL-licht. Er zouden stellages met pallets kunnen staan of hefbruggen en bergen autobanden. Maar er staan honderden doodskisten. In de koelcel wachten lijken bij 7 graden. Om te worden gewassen, aangekleed en gekist in de aflegkamer met dezelfde betonnen vloer, witte tegels tegen de muur en TL-buizen aan het plafond. De uitvaartmedewerkers voelen de kilte niet. Zij lopen in hemdsmouwen de koelcel in en uit, sjouwen met kisten en trekken de onwillige doden kleren aan. De overledenen blijven hooguit een etmaal in de loods.
Rouwtransport Haaglanden in Den Haag is een facilitair bedrijf. Opgehaald en 'mooi' gemaakt worden de doden naar een rouwcentrum gebracht waar de familie afscheid kan nemen. Vijfenveertighonderd doden per jaar vervoeren de zes tot tien medewerkers van het bedrijf. ,,De ene dag rijd ik twintig mensen, de andere dag vijf. 's Avonds weet ik niet meer wie ik 's ochtends heb gezien. Kinderen blijven je wel iets langer bij. Of een jonge moeder van twee, drie kleine kinderen'', zegt Cees Koper (36).

Edith Potjer kent ze allemaal nog. De jonge moeder die zelfmoord pleegde, het negenjarige meisje dat door een gruwelijke ziekte in drie jaar tijd veranderde in een opgeblazen oude vrouw en nu eindelijk van haar lijf is verlost, de joodse vrouw die achter elkaar haar dochters aan kanker verloor terwijl haar hele familie in de Tweede Wereldoorlog is vermoord. Potjer heeft geen toeleveringsbedrijf. Ze helpt nabestaanden van het moment van sterven tot de begrafenis of crematie. Zes jaar geleden startte ze in het Drentse Zeijen haar eigen uitvaartonderneming Achaat. De bestaande bedrijven waren in haar ogen meer bezig met efficiency dan met verlies en afscheid. ,, Vrouwen benaderen een uitvaart anders dan de meeste mannen, die lyrisch kunnen zijn over lijkauto's of trots vertellen dat ze weer een eiken kist hebben verkocht. Ik vind het belangrijker hoe iemand eruit ziet en hoe ik nabestaanden kan steunen. Vrouwen doen het werk met meer gevoel en intuïtie''. Ze heeft hartverscheurende verhalen en aandoenlijke foto's. ,,Verdriet mag nooit gewoon worden. Als ik er geen gevoel meer bij heb, stop ik''.

In zijn afgelegen kamer, diep weg in het Leids Academisch Medisch Centrum, kan de patholoog Vincent Smit elk gevoel uitsluiten. ,,Ik heb nu een zeldzame afwijking onder m'n microscoop liggen. Iets wat ik nog nooit ben tegengekomen. Daar kan ik echt enthousiast over worden, maar die man ligt hier wel ernstig ziek in het ziekenhuis''. Pathologen zijn voor 95 procent bezig met het onderzoeken van weefsels van levende maar zieke patiënten. Smit is blij dat niet hij, maar andere specialisten onheilstijdingen moeten doen. Woekerende weefsels doen hem emotioneel niet veel, totdat hij de mens erachter leert kennen. Nog steeds heeft hij de jonge moeder met borstkanker op zijn netvlies die hij als aankomend arts behandelde. ,,Ik kan patiënten moeilijk loslaten''. Nu ziet hij bijna nooit meer patiënten, alleen als ze dood zijn. En dan ligt er een doek over het hoofd als hij met toestemming van de nabestaanden het lichaam opent om een beeld te krijgen van het ziekteproces. ,,Ik heb eerder in een psychiatrische kliniek patiënten in kleren uit het mortuarium gehaald. Dat vond ik heel naar. Het waren mensen, geen objecten. De overledenen die voor me liggen in de snijzaal, zie ik als objecten. Ik ben heel orgaangericht bezig''.
Hij heeft honderden dode lichamen geopend. De eerste snede maken in het vlees, is nog altijd even een drempeltje dat hij moet nemen. De rest gaat vanzelf. Organen eruit, wegen, preparaatjes nemen en het lichaam weer sluiten. ,,Het went snel, behalve bij kleine kinderen''.

ZIEL
Een grijze grafauto draait de loods binnen. De werknemers van Rouwtransport Haaglanden doen hun ding. De overledene krijgt eerst een luier om, omdat hij nog steeds urine kan verliezen. Doden die nog bloed of vocht teruggeven, worden met een pomp leeggezogen. Kleine lensjes moeten voorkomen dat de oogleden weer open vallen. Met een grote kromme naald wordt de mond van hoektand tot hoektand dicht genaaid en gevormd. Soms gaan er eerst nog vette watten in om ingevallen gezichten op te vullen, maar alleen als nabestaanden dat willen. Vrouwen worden een beetje opgemaakt. Het buigen van armen en benen moet de ledematen weer een beetje soepelheid geven. Vervolgens krijgt de dode een pyjama, pak of jurk aangetrokken. De kist wordt bekleed met een stofje naar keuze en de overledene kan de kist in. Al met al een klus van vijftien tot twintig minuten. ,,Voor ons is het routinewerk'', zegt Koper. ,,Een bakker maakt elke dag moorkoppen, ik rijd met overledenen en leg ze af. Het is mooi, bijna verslavend werk. Het geeft veel voldoening als nabestaanden zeggen: goh, wat ligt vader of moeder er mooi bij. Heb ik mensen in hun verdriet toch blij kunnen maken''. Hij vindt zijn werk nooit vies. Zelfs niet toen hij een lichaam moest ophalen waar de maden uit kropen omdat het vijf maanden voor een kachel had gelegen. ,,Het opruimen vond ik niet erg, maar die penetrante geur was vreselijk''. Doden, van wie hij de stukken bijeen moet rapen, doen hem niets. ,,Je neemt een milieuvriendelijke hoes en daar gaan alle onderdelen in''.
Voeren politiemensen na een zelfmoord vaak gesprekken om het trauma van een zelfmoord te verwerken, Koper en zijn collega's praten er soms over onder de koffie. Grove grappen worden niet geschuwd, als was het alleen al uit zelfbescherming.
Al het gepraat over het mysterie van het leven vindt hij maar niks. Een boek zoals Het Gevaar van Jos Vandeloo, waarin de hoofdpersoon omstanders hoort zeggen dat hij dood is, vindt hij 'belachelijk'....
lees meer ››
‹‹ terug naar het overzicht