EEN KLEINE WAARNEMER

Hij is voetballer, columnist en bijzit in het programma 'Barend en Van Dorp'. Een publieksspeler die gezien, gehoord en gelezen wil worden. Ongevoelig voor wat het publiek van hem vindt. ,,Niets raakt mij, alleen iets met Johanna of de kinderen''.

Door Monique de Knegt

BAARN (GPD) _ Roken, zuipen, nachten lang doorhalen en vreemd gaan. ,,Weet ik veel hoe mensen aan dat beeld komen. Het kan me niet schelen. Ik ga er een beetje in mee. Omdat ik er zo uit zie, denk ik. Dat hoofd van me. Maar ik drink niet. Ja soms, een rode wijn bij de spaghetti. Ik ga ook nooit naar een discotheek. Ben twee keer met m'n jongste zoon tot zes uur 's ochtends uit geweest in Groningen. Maar dan heb je het ook over een stad. Amsterdam is een dorp. Alles gaat er 's nachts om een uur dicht''.
,,Ik hou niet van het woord vreemd gaan. Het klinkt zo negatief, dubieus. Als je het n¡et doet, dat vind ik pas dubieus. Ik ben iemand van de klassieke trouw; veertig jaar bij dezelfde vrouw. Seksuele trouw is heel wat anders. Dat is, dat is... net zoiets als appelgebak. Als een huwelijk goed is, kun je seksueel ontrouw zijn. Natuurlijk ken ik ook gevoelens van jaloezie. Maar erger is het om verlaten te worden. Dat zou ik verschrikkelijk vinden''. De idee dat zijn Johanna een appelgebakje zou hebben genoten met Kees van Kooten, vindt hij wel ,,opwindend''. ,,Kees is wel ok‚. Ik vind het wel leuk, raar. Het is toch mooi als mensen je vrouw leuk vinden? Die gereformeerde trouw is onzin. Zeg maar Urk. Het gaat om de grote trouw: verantwoordelijkheidsgevoel, van je vrouw houden en van je kinderen''.
Jan Mulder praat in de bedaagde omgeving van gearriveerde mannen. Zijn auto valt niet op tussen de andere, zijn voorkomen wel. Het haar te lang, het overhemd en zwierige pak te vlot. Hij drinkt cappuccino en rookt ,,als een vrouw in de jaren vijftig''. ,,Kijk dan, hoe ik rook! Dat is toch belachelijk. Dat is geen roken. Ik kan niet inhaleren. Het is meer een handeling. Ik heb nooit gerookt, het is gekomen door het schrijven''. Hij heeft niet het verlopen hoofd van een drinkebroer en nachtbraker. Zijn gezicht zit eenvoudigweg te ruim in het vel. Drie‰nvijftig jaar en geen grammetje vet om de hangende huid te stutten. Zijn vader moet er ook zo hebben uitgezien. Kwestie van genen. ,,Ik zou niet dertig kilo zwaarder door het leven willen, maar ik ga er niet voor hardlopen of naar een fitnesscentrum of zoiets. Terwijl ik heel lichamelijk ben. Ik kan van mezelf genieten. Dat het allemaal functioneert. Jezelf licht voelen''.

LIEFDESVERKLARING
Mulder is een gezinsman. Zijn zoons bellen hem elke dag. ,,Niet lang hoor. Geen half uur of zo. Ik vind het eigenlijk een beetje tuttig, maar ook erg fijn. Weet je hoe dat komt? Zo gauw Youri in de auto stapt, drukt-ie op een knop en gaat bellen. De techniek werkt het ook in de hand hŠ''. Geret (schilder, caf‚houder en snowboardkampioen in Andorra) belt ook dagelijks. ,,Ik zou ze het liefst in huis hebben. De hele dag om me heen. Lekker tegen elkaar aan kletsen''. De ene zoon voetballer, de ander schilder. Mulders talenten gelijkelijk verdeeld. Mooier nog. ,,Youri heeft een intrigerende manier van schrijven. Youri is sterk. Hij heeft een geweldige logica en kan heel helder redeneren''.
In 'Familie-album', het boekenweekessay van dit jaar, brengt Mulder een ode aan zijn zoons. Het is een liefdesverklaring zonder enige reserves. ,,Ik ben niet zo voor het uitspreken van gevoelens. Dat moet je niet doen. Het leidt er wel toe dat je nooit eens zegt: ik hou van je. Daarom vond ik het zo leuk dat ze me hiervoor vroegen. Anders had ik er nooit over geschreven. Nu word ik gedekt door de opdracht. Anders is het zo aanstellerig''.

De geboorte van Youri herinnert hij zich als een ,,onbeschrijflijk vol gevoel''. ,,Maar ik weiger te zeggen dat het leven om kinderen gaat. Als je geen kinderen hebt, dan mis je niets''. De geboorte van zijn zoons rekent hij tot de gelukkigste momenten van zijn leven. ,,Mooier dan het moment van scoren? Nee zeg, nu ga je wel erg ver. Zo'n bevalling is wel leuk, maar wat heb je daar te doen als man. Ga maar in de kamer ernaast zitten, wachten tot er iemand komt die zegt; meneer Mulder, u bent vader geworden van een zoon. Al dat moderne gedoe. Filmen voor de kut van je vrouw. Ja, ik was wel bij de bevalling. Maar niet filmend!''

KLEINE WAARNEMER
's Avonds is hij thuis bij zijn Johanna en geliefde tekstverwerker. Mooie dingen doen met woorden. Zijn hoogtepunt van de dag. ,,Ik ben een schrijver, een columnist. Ik heb er gevoel voor. Alles wat met taal te maken heeft, vind ik mooi. Uitdrukkingen die mensen gebruiken, de vulpen met dop. Ik hou van de schoonheid van het woord''.
Om de dag prijkt zijn column op de voorpagina van de Volkskrant. De andere dagen zijn voor Remco Campert. ,,Om zes uur ga ik zitten en ga schrijven. Een uur later is het af. Het gebeurt me nooit dat ik niet weet waarover ik zal schrijven. De wereld is een poppenkast. Materiaal genoeg''. Mulder is gaan schrijven toen zijn carriŠre als voetballer stuk liep op zijn knie‰n. ,,In het begin schreef ik belabberd. Nee, echt. Het was niks. Als ik dat terug lees... Man! Pijnlijk!'' Hij ziet nog altijd vooruitgang, maar beschouwt zichzelf meer voetballer dan schrijver. ,,Het is niet te vergelijken, maar ik denk dat ik beter ben in voetballen dan in schrijven. Ik vind voetbal meer bij me passen. Als 6-jarig jongetje droomde ik ervan voetbalster te zijn. Omdat nu weer te verloochenen...''
Hij heeft nog bitter weinig met voetbal. ,,Ja, Youri. Voetbal wordt beheerst door een waanzinnige commercie. En dat is geen weemoedig gepeins. Er is gewoon steeds minder aan. Elke avond een wedstrijd op televisie, verminkt door televisieregisseurs. En in plaats van zeventien camera's. De close-ups, de vijftien herhalingen van een doelpunt. Ik zie bijna geen wedstrijd meer uit''.
Schrijven is zijn passie. Geen roman. Of heel misschien, maar niet als ideaal. ,,Daarvoor zie ik mijn plaats in de literatuur te scherp. Als columnist word je misvormd. Wat je schrijft, moet kort en leuk zijn. Ik ben op m'n plaats als kleine waarnemer. Een roman schrijven vind ik ook niet per se hoger dan fragmentarisch schrijven. Nee, ik ben tevreden met het talent dat ik heb''.

MOPPERKONT
Domweg gelukkig in de Dapperstraat. ,,Ik stond altijd bekend als chagrijn en mopperkont. Dat ben ik niet. Als voetballer wel. Dan was ik kritisch en zo. Klaagde ik over de te kleine kousen, waarvan de hakken onder je voet gaan zitten. Vonden de mensen niet leuk. Nu vinden ze me wel leuk. Er zijn mensen die vanuit de auto op de snelweg naar me lachen!''
Nog even en Neerlands 'angry young man' is ingekapseld. Sinds deze week is hij dagelijks te zien in het praatprogramma van Barend en Van Dorp. Een rechtstreekse talkshow over sport, politiek, cultuur, wat dan ook. Met Mulder als 'deskundige in alles'. Altijd goed voor een dwarse toon, scherpe sneer, grappig gezwets of nors zwijgen.
De idee voor een dagelijkse talkshow werd geboren tijdens de WK-voetbal toen de drie mannen vanuit Frankrijk vier weken lang dagelijks Villa BVD presenteerden. Na zijn Franse vakantie (Johanna was ook mee) kreeg Mulder een contract aangeboden voor twee jaar. ,,Ik heb ja gezegd om financi‰le redenen. Ik word ongelofelijk goed betaald. Het is misplaatst dat ik voor zo'n televisieoptreden een veelvoud krijg van hetgeen ik voor een column verdien, maar het is wel zo''.
Mulder is toch al een rijk man? De villa in Bussum (,,Verkijk je niet op Bussum. Dit is geen Laren. Bussum is behoorlijk ordinair. Het lelijke eendje van 't Gooi), de columns, de theatertournees met Remco Campert, de vele schnabbels op congressen (,,Het is niet goed om altijd in je eigen keuken te staan. Je moet ook eens ergens anders kijken. Ook vanwege de taal. Zo ben ik vorige week naar een congres voor halsslagaderspecialisten geweest''). ,,Rijk? Nee. Ik kan geen priv‚-jet kopen. Ik kan me geen Ferrari permitteren. Een auto van tweehonderdduizend gulden lukt ook niet. Maar ik doe het niet alleen vanwege het geld. Henk en Frits zijn vrienden. En ik hou van discussi‰ren''. Villa BVD roept geen herinneringen op van een discussieprogramma. Het was meer de vijf-uur-show voor mannen. ,,Veel erger soms! Maar ik vond het leuk om te doen. Dat gekwek in een live-uitzending. Ik heb een aantal uitzendingen teruggezien en het viel me mee. De sfeer was goed''.

MANNEN ONDER ELKAAR
Villa BVD, Barend en Van Dorp. Het zijn misschien wel de enige mannenprogramma's op televisie. Door en voor mannen gemaakt. Als vrouw voel je je toeschouwer van mannen onder elkaar. Drie oudere, soms zeurende mannen, die, waren zij vrouw, alleen al vanwege hun leeftijd van het scherm waren gehaald. ,,De sfeer van jongens onder elkaar? Ik weet niet waar je het over hebt. Wat is dat?''
Hij heeft geen zussen, geen dochters en ziet geen verschil tussen mannen en vrouwen. ,,Afgezien van lichamelijke, zijn er geen verschillen tussen mannen en vrouwen. Het ligt aan de maatschappij, maar dan ook alleen maar. Het komt door onderdrukking en domheid. Allemaal sociaal-cultureel bepaald. Mannen en vrouwen zijn hetzelfde. Wat is nou mannen onder elkaar? Zeker net zoiets als vrouwelijke intu‹tie? Bestaat ook niet. Ik word kriegel van dat soort gesprekken. Straks ga je nog zeggen dat vrouwen niet kunnen schaken. Allemaal conventies, vooringenomenheid, interessant gebabbel''. De trainers die verhalen dat de coaching van een mannen- en vrouwenteam verschilt, zijn niet wijs. ,,Ja, vrouwen worden ongesteld, maar voor de rest is het precies hetzelfde. Als je daar verschil in ziet, ben je niet goed snik, ja zelfs dubieus''.
Mulder ziet nooit uitzendingen van het sportprogramma terug. ,,Ik kijk wel uit! Ik haat mezelf. Ik moet er niet aan denken naar mezelf te moeten kijken. Al die ergernissen. Je stemgeluid, de omhaal van woorden, hoe je eruit ziet. Duizend dingen. Misschien zou ik het wel moeten doen. Maar zo serieus beschouw ik die programma's niet. Televisie is bijzaak. Ik ben schrijver, columnist''.

ZELFSPOT ,,Het aantrekkelijke van televisie is dat de wereld erom draait. De aandacht is gefocust op televisie. Ik houd wel van publiek. Ik was vroeger ook een publieksspeler. Voor honderdduizend mensen in Madrid spelen. Fantastisch. Zo is het voor televisie leuk om iets te zeggen wat in de aandacht staat. Ik verkondig wel een mening, maar wel met enige zelfspot. Het gaat mij alleen maar om een grappige manier van tijdverdrijf. Als je zoiets doet, vind ik, moet je de mensen onderhouden''.
Hij hoopt op ,,een beetje rommelig programma'', waar niet alles tevoren wordt doorgesproken. ,,Teveel staat vast. Televisie geeft nauwelijks speelruimte. Politici worden niet hard genoeg ge‹nterviewd. Het is allemaal inside-ironie''. Hij zou graag met mevrouw Jorritsma willen spreken. Over de Bijlmerramp. Maar nooit alleen een praatprogramma. ,,Dan moet je ook presenteren en zo. Ik zou niet graag de leiding van een programma hebben''. Liever is hij de verrassende spits, die af en toe opduikt en een punt maakt. En als-ie mist, dan zal het hem een zorg zijn. Vernietigende recensies laten hem koud. ,,Van lofprijzingen word ik ook niet anders. Niets raakt mij, alleen iets met Johanna of de kinderen''.
In 'Familie-album' vraagt hij zich af hoe zijn zoons herinnerd willen worden. ,,Ik? Ik ben helemaal niet uit op invloed of herinneringen. Dood is dood. De volgende dag doet je vrouw het al met een ander. Geen herinneringen. Ook geen begrafenis graag. Geen sprekers. Kun je dat nu even regelen?''

23 feb 99 GPD, MONIQUE DE KNEGT
‹‹ terug naar het overzicht